Nieuwsoverzicht

Meten is weten?

Over toetsing, determinatie en de referentieniveaus

Een leermiddel voor het vak Nederlands in het voortgezet onderwijs kan niet zonder meetmomenten. Docenten willen inzicht in de mate waarin hun leerlingen bepaalde vaardigheden beheersen. Ook leerlingen zelf (en hun ouders) willen weten waar ze staan. Meestal denken scholen, docenten, ouders en leerlingen bij meetmomenten direct aan toetsen en cijfers. Maar ook middelen als (peer) feedback, beoordelingsformulieren en gesprekken kunnen heel waardevol zijn in het leerproces en uitstekend gebruikt worden om het leren van leerlingen te beoordelen. Juist als je voor ogen houdt dat het doel van meten en toetsen is dat een leerling inzicht krijgt in wat hij weet en nog niet weet, in wat hij kan en nog niet kan, kun je gebruikmaken van een veel breder repertoire dan de toets-voor-een-cijfer. In PLOT26 zijn er dan ook zowel formatieve meetmomenten als summatieve meetmomenten.

Meten is weten? Het klinkt leuk en rijmt makkelijk. Maar: veel belangrijker is de vraag: wat wil je – als docent, als leerling, als ouder – dan eigenlijk precies weten? En welke manier van toetsen of meten past daar dan het best bij?

Meetmomenten
Formatieve meetmomenten helpen de leerling bij het leren omdat ze inzicht geven in wat de leerling geleerd heeft. De feedback is individueel en maakt dat de leerling ook de kans krijgt om het geleerde bewust te verankeren. De leerling stelt doelen voor zichzelf en de leraar – de deskundige – begeleidt de leerling daarin, omdat hij weet wat voor een bepaalde leerling het gewenste niveau is. Zijn feedback maakt dat de leerling ziet waar hij staat en hoe hij welke volgende stap kan zetten. Alle metingen hebben een plek in het leerproces van de leerling. Het is meten zonder beoordelen en dat kan met maar ook zonder een cijfer.

Summatieve meetmomenten, laten we zeggen toetsen, hebben een andere rol. Ze geven informatie over de beheersing van een leerling van vaardigheid X of Y op moment Z over een bepaald stuk van de lesstof. De prestatie van de leerling wordt op dat moment beoordeeld met een cijfer of een niveau-aanduiding. Vaak speelt zo’n toets een beslissende rol in het oordeel dat docenten hebben over het niveau van de leerling, bijvoorbeeld bij determinatie. Docenten willen objectief vaststellen hoe de prestaties van de leerling zich verhouden tot de criteria in de verschillende referentieniveaus. Ook andere factoren (indruk van docenten over intelligentie, zelfstandigheid en meer) spelen er een rol bij.

Onderzoek
Tal van onderzoeken hebben aangetoond dat formatieve meetmomenten de leeropbrengsten verhogen (o.a. Van der Kleij, Vermeulen, Eggen, & Veldkamp, 2013), en er zijn veel mogelijkheden en vormen die gebruikt kunnen worden. Enkele voorbeelden: het observeren van leerlingen, het werken met rubrics en andere beoordelingsmodellen, het stellen van vragen het geven van feedback (door docent of medeleerlingen), zelfbeoordeling. Zie de onderzoeken van onder meer Dirkx, 2014; Hattie, 2009; Sluijsmans e.a., 2013. Interessant zijn ook de vijf strategieën van formatief toetsen van Leahy, Lyon, Thompson en Wiliam (2005) die veel aanknopingspunten bieden voor activiteiten die docent en leerlingen zouden kunnen inzetten. Activiteiten die ook nog eens een positief effect hebben op de motivatie van leerlingen (Sluijsmans, D. & Kneyber, R. (2016). Verhelderen van leerdoelen en delen van criteria voor succes zijn:

  1. Realiseren van effectieve discussies, taken en activiteiten die bewijs leveren voor leren.
  2. Feedback geven gericht op verder leren.
  3. Activeren van leerlingen als belangrijke informatiebronnen voor elkaar.
  4. Activeren van leerlingen in het stimuleren van eigenaarschap over het eigen leren.

Bij summatieve toetsen beperkt de feedback zich meestal tot een cijfer. Een nadeel daarvan is dat die feedback nogal informatie-arm is en geen plek van betekenis heeft in het onderwijsproces (Sluijsmans, D. Kneyber, R. 2016). Als we alleen deze vorm van toetsing inzetten doen we het onderwijs, de leerling en het leren van de leerling te kort. Het gaat erom dat je als leraar controleert of jouw leerlingen het doel van een les hebben gehaald, aldus William (2013). Ook hij geeft veel tips die hierbij kunnen helpen. Cijfers geven… dat doe je maximaal een keer per termijn, is het pleidooi van William.

In PLOT26
PLOT26 biedt verschillende toetslijnen aan.

  • In de Verhalen, de Cursussen en de apps zijn consequent formatieve meetmomenten geïntegreerd. Feedback (van docenten, maar ook peer feedback en zelf feedback) speelt een grote rol. Leerlingen staan na iedere cursus stil bij wat ze geleerd hebben en wat ze nog moeten leren.
  • Er zijn toetsen en eindopdrachten bij de meeste cursussen en de verhalen. De toetsen bij de cursussen zijn summatief. In deze toetsen worden de leerlingen beoordeeld over een bepaald stuk leerstof (de cursus) en is het mogelijk om een cijfer te geven. De toetsen sluiten aan bij de lessen en de vragen zijn geconstrueerd op basis van een taxonomie.
  • Ook de eindopdrachten zijn summatief: leerlingen moeten een tekst schrijven, een reconstructie maken, een presentatie houden, enz. Feedback en beoordelingscriteria spelen als meetmomenten een belangrijke rol. De eindopdrachten zijn dan ook primair bedoeld om inzicht te krijgen in wat de leerling geleerd heeft in een verhaal. Leerling en docent kunnen samen bespreken wat er goed ging en wat nog aandacht nodig heeft.
  • De toetsen sluiten aan bij de lessen en de vragen zijn geconstrueerd op basis van een taxonomie. Dat wil zeggen dat er in de vraagstelling gedifferentieerd is naar uitvoeringsniveau van de opdracht, zoals bijvoorbeeld gebeurt met de taxonomie van Bloom, RTTI of OBIT. Zie https://score.hva.nl/Bronnen/Overzicht%20taxonomieën.pdf).

Ze kunnen inzicht geven in het niveau van de leerling.

  • De referentietoetsen (voor Lezen, Schrijven en Taalverzorging: elk twee keer per jaar), kunnen gebruikt worden om het niveau t.o.v. de referentieniveaus te bepalen. Dit zijn summatieve toetsen.
  • De referentietoetsen (voor Leesvaardigheid, Schrijfvaardigheid en Taalverzorging) kunnen gebruikt worden om het niveau van de leerling in een bepaalde vaardigheid te bepalen. De referentieniveaus en de daaraan gekoppelde tussendoelen zijn hierbij het uitgangspunt. Ook deze toetsen zijn volgens een taxonomie opgebouwd. Het is mogelijk dat je als docent met deze summatieve toetsen beoordeelt waar een leerling bij een bepaalde vaardigheid op een bepaald moment in het schooljaar staat.

In 2019 start er een onderzoek onder docenten en scholen die met PLOT26 werken om het gebruik van de eindopdrachten, cursustoetsen en referentietoetsen te evalueren en verbeteringen te formuleren.

Bronnen

  • Dirkx, K. (2014). Putting the testing effect to the test. Why and when is testing effective for learning in secondary school. Open University of the Netherlands.
  • Hattie, J. (2009). Visible learning: A synthesis of over 800 meta-anayses relating to achievement. London: Routledge.
  • Hattie, J., & Timperley, H. (2007). The power of feedback. Review of Educational Research, 77(1), 81-112.
  • Leahy,S., Lyon, C., Thompson, M., & Wiliam, D.(2005). Classroom assessment: Minute by minute, day by day. Educational Leadership, 63(3), 18-26.
  • Sluijsmans, D., Joosten-ten Brinke, D., & Van der Vleuten, C. (2013). Toetsen met leerwaarde. Een reviewstudie naar de effectieve kenmerken van formatief toetsen. Den Haag: NWO-PROO.
  • Sluijsmans, D. & Kneyber, R. (2016) Toetsrevolutie, Phronese, Culemborg.
  • Van der Kleij, F., Vermeulen. J., Eggen, T., & Veldkamp, B. (2013). Leren van toetsen: een cyclisch proces. Arnhem: Cito
  • van Silfhout, G. (2017). Effectief formatief toetsen – vijf strategiëen met voorbeelden. https://wij-leren.nl/formatief-toetsen-om-te-leren-dtt-strategie.php
  • Wiliam, D. (2013). Cijfers geven werkt niet. Meppel: Ten Brink.
Geen categorie Nieuws
Gratis proeflessen van PLOT26 proberen?
Probeer nu!

PLOT26 maakt gebruik van cookies

Met behulp van deze cookies kunnen we informatie verzamelen over het gebruik van de website, onder andere om deze te analyseren en te verbeteren. Daarnaast plaatsen derde partijen tracking cookies om je buiten onze website relevante aanbiedingen te tonen. En worden er tracking cookies geplaatst door social media-netwerken. Door op 'Ok' te klikken stem je in met het plaatsen van cookies. Wil je niet alle soorten cookies toestaan, klik dan op 'Cookie instellingen aanpassen'. Meer informatie over cookies

Wij gebruiken de volgende cookies:

We slaan je instellingen op in een cookie. Wil je later je instellingen wijzigen? Verwijder dan de cookies via je browser.